සමහර අවස්ථාවලදී සිදුවන යම් දෙයක් නිසා ඔබට අපහසුතාවක් දැනෙන්නට පුළුවන්. ඒ ඇයි කියලා හරියටම පැහැදිලි කරන්න ඔබට නොහැකි වුණත්, ඒ හැඟීම ඔබේ සිතේ රැඳී තිබිය හැකිය. ඒ ඔබේ සිතේ රැඳෙන යම් ප්‍රකාශයක්, ඔබ තවමත් එකඟ වීමට සූදානම් නැති ඉල්ලීමක් හෝ එම අවස්ථාවේදී වෙනත් දෙයක් පැවසුවා නම් හොඳයි කියා සිතෙන අත්දැකීමක් විය හැකිය. එවිට ඔබ ඕනෑවට වඩා ප්‍රතිචාර දක්වනවාද, නැතිනම් ඔබට එසේ දැනීමට සාධාරණ හේතුවක් තිබෙනවාද යන්න ගැන ඔබ කල්පනා කරන්නට පුළුවන.
ඔබ සැලකිලිමත් වන කෙනෙකු සමඟ හෝ ඔබ ගරු කළ යුතු යැයි හැඟෙන කෙනෙකු සමඟ ඇතිවන තත්ත්වයක් නම්, මෙම හැඟීම් තේරුම් ගැනීම තවත් අපහසු විය හැකිය. එහෙත් ඔබට දැනෙන අපහසුතාව හඳුනාගැනීමට පෙර ඒ ගැන සියලු පිළිතුරු දැන සිටිය යුතු නැත. ඔබේ සීමාවන් තේරුම් ගැනීම ආරම්භ වන්නේ ඔබේ හැඟීම්, කැමැත්ත සහ පෞද්ගලික අවකාශය ද සැලකිල්ලට ගත යුතු බව පිළිගැනීමෙනි.
යම් දෙයක් ගැන හරි නැහැ වගේ දැනෙන විට එයින් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?
අපහසුතාව විවිධ ආකාරයෙන් දැනෙන්නට පුළුවන. ඔබට නොසන්සුන් බවක්, පීඩනයක්, අධික වෙහෙසක් හෝ කලකිරීමක් දැනෙන්නට පුළුවන. එසේත් නැතිනම් යම් දෙයකට සහභාගී වීමට ඔබට කැමැත්තක් නොතිබිය හැකිය. “බැහැ” යැයි පැවසීම අපහසු නිසා, ඔබට ඇත්තටම අවශ්‍ය නැති දෙයකට එකඟ වන බවත් ඔබට වැටහෙන්නට පුළුවන.
අපහසුතාව දැනෙන එකම ආකාරයක් නැත. එසේ දැනීමෙන් සෑම විටම කෙනෙකු වරදක් කර ඇති බවක් ද අදහස් නොවේ. ඇතැම් විට යම් තත්ත්වයක් ඔබට නුහුරු හෝ අභියෝගාත්මක විය හැකිය. තවත් අවස්ථාවලදී, ඔබේ පුද්ගලික සීමාවක් නොසලකා හැරීම හෝ එයට තර්ජනයක් ඇතිවීම නිසා එම හැඟීම ඇති විය හැකිය. ඔබට අවශ්‍ය දේ ගැන මොහොතක් නැවතී සිතා බැලීමට ඔබට ඉඩ දීමට, ඒ හැඟීමට නිශ්චිත හේතුව වහාම හඳුනාගත යුතු නැත.
ඔබේ සීමාවන්ට සවන් දීම අපහසු විය හැක්කේ ඇයි?
බොහෝ දෙනෙක් කුඩා කාලයේ සිටම අන් අයගේ කැමැත්තට අනුව කටයුතු කිරීමට, ගැටුම්වලින් වැළකී සිටීමට හෝ අන් අයගේ අවශ්‍යතාවලට මුල් තැන දීමට පුරුදු වෙති. සංස්කෘතික අපේක්ෂා, පවුලේ සබඳතා සහ සමාජ පීඩනය නිසා අපහසුතාවක් ප්‍රකාශ කිරීම ඇතැම් විට දුෂ්කර විය හැකිය. විශේෂයෙන්ම අනෙක් පුද්ගලයා වයසින් වැඩි කෙනෙකු, බලතල ඇති කෙනෙකු හෝ අප ආදරය කරන කෙනෙකු නම් එය තවත් අපහසු විය හැකිය.
කෙනෙකුගේ සිත රිදේවිද, තමන් අකාරුණික කෙනෙකු ලෙස පෙනේවිද, නැතිනම් සබඳතාවට හානි වේවිද යන්න ගැන ඔබ කනස්සල්ලට පත්විය හැකිය. ඔබේ තීරණය අනෙක් පුද්ගලයා පිළිගන්නා තරමට හොඳින් පැහැදිලි කළ යුතු බවක් ද ඔබට දැනෙන්නට පුළුවන. මේ නිසා ඔබට සැබවින්ම පහසු දේ හඳුනාගැනීම තවත් අපහසු විය හැකිය.
එහෙත් තවත් කෙනෙකු සතුටින් තැබීමට නම් ඔබේම අවශ්‍යතා නොසලකා හැරිය යුතු නැත. අනෙක් පුද්ගලයාගේ හැඟීම් ගැන සැලකිලිමත් වන අතරම, ඔබේ කාලය, ශරීරය, පෞද්ගලිකත්වය සහ සබඳතා ගැන තීරණ ගැනීමට ඔබට ඇති අයිතිය ද පිළිගත හැකිය.
සෑම සීමාවක්ම සාධාරණීකරණය කිරීමට ඔබට අවශ්‍ය නැත
පුද්ගලික සීමාවක් යනු ඔබට පහසු දේ සහ අපහසු දේ හඳුනාගැනීමට උපකාරී වන සීමාවකි. පුද්ගලයන් වගකීම් බෙදාගන්නා අවස්ථාවලදී ඇතැම් සීමාවන් ගැන සාකච්ඡා කිරීමට අවශ්‍ය විය හැකිය. එහෙත් තවත් සීමාවන් සරලව සහ පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කළ හැකිය.
කෙනෙකු වැළඳගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරන විට එයට හේතුව පැහැදිලි කිරීමට ඔබට අවශ්‍ය නැත. පෞද්ගලික තොරතුරු බෙදා නොගැනීමට, ආරාධනාවක් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට හෝ යම් ප්‍රකාශයක් කිරීම නවත්වන ලෙස කෙනෙකුගෙන් ඉල්ලා සිටීමට ඔබට හැකිය. මීට පෙර එකඟ වූ දෙයක් ගැන වුවත් ඔබේ තීරණය වෙනස් කිරීමට ඔබට අයිතියක් ඇත.
උදාහරණයක් ලෙස, මිතුරෙකුට “ඒ ගැන කතා කරන්න මට පහසුවක් නැහැ” යැයි පැවසිය හැකිය. නැතහොත් සහකරුට හෝ සහකාරියට “මට දැන් ඒ දේ කරන්න අවශ්‍ය නැහැ” යැයි පැවසිය හැකිය. ඔබේ හැඟීම් සාධාරණීකරණය කිරීමට හෝ ඒවා වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට අවශ්‍ය නොවී, ඔබේ සීමාවන් පැහැදිලි කිරීමට මෙවැනි ප්‍රකාශ උපකාරී වේ.
අනෙක් පුද්ගලයාට ඔබේ සීමාව සම්පූර්ණයෙන්ම තේරුම් ගැනීමට නොහැකි විය හැකිය. නමුත් යමක් තේරුම් ගැනීම සහ ඒ සඳහා අවසර ලැබීම එකම දෙයක් නොවේ. ඔබේ තීරණයට ගරු කිරීමට නම් ඔහු හෝ ඇය ඔබේ අදහසට එකඟ විය යුතු නැත.
“බැහැ” යැයි පැවසීම ගැන කෙනෙකු ඔබට වරදකාරී හැඟීමක් ඇති කරන්නේ නම්?
ඔබ සීමාවක් ප්‍රකාශ කළ විට ඇතැම් අයට කලකිරීමක් ඇති විය හැකිය. තවත් අවස්ථාවලදී, ඔබේ තීරණය වෙනස් කරවා ගැනීමට ඔවුන් වරදකාරී හැඟීමක් ඇති කිරීම, කෝපයෙන් ප්‍රතිචාර දැක්වීම, නැවත නැවතත් ඉල්ලීම් කිරීම හෝ මානසික පීඩනය යෙදීම සිදු කළ හැකිය. කලකිරීමක් ප්‍රකාශ කිරීම සහ එම හැඟීම කළමනාකරණය කිරීමේ වගකීම අනෙක් පුද්ගලයා මත පැටවීම අතර වෙනසක් තිබේ. “ඔයා මට ඇත්තටම ආදරෙයි නම් මේක කරනවා” යනුවෙන් පැවසීම හෝ එකඟ නොවුණහොත් ආදරය සහ සෙනෙහස ඉවත් කරගන්නා බවට තර්ජනය කිරීම, නිදහස් තීරණයකට ඉඩ දෙනවා වෙනුවට පීඩනයක් ඇති කළ හැකිය.
ඔබේ සීමාවන් නැවත නැවතත් නොසලකා හැරීම, ඔබ අකමැති ශාරීරික සමීපතාවකට බලපෑම් කිරීම හෝ යමක් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ඔබ බිය වන තත්ත්වයක් ඇති කිරීම බැරෑරුම්ව සැලකිය යුතු හැසිරීම් වේ. ඇතැම් අවස්ථාවලදී, මේවා පාලනය කිරීමේ හෝ අපයෝජනයේ පුළුල් රටාවක කොටසක් විය හැකිය.
ඔබ ගන්නා සෑම තීරණයක් ගැනම අනෙක් පුද්ගලයාට සතුටුදායක හැඟීමක් ඇති කිරීම ඔබේ වගකීම නොවේ. සීමාවක් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් ඔබ අනතුරකට පත්විය හැකි නම්, එම පුද්ගලයාට සෘජුවම මුහුණ දීමට ඔබට අවශ්‍ය නැත. නිවැරදි වචන සොයාගැනීමට වඩා ඔබේ ආරක්ෂාව වැදගත් වේ.
ඔබේ සීමාවන්ට ගරු කරන්නේ කෙසේද?
ඔබේ සීමාවන් හඳුනාගැනීම යනු සෑම අවස්ථාවකදීම වහාම ප්‍රතිචාර දැක්විය යුතු බව හෝ පැවසිය යුතු දේ හරියටම දැන සිටිය යුතු බව නොවේ. ඔබට දැනෙන දේ තේරුම් ගැනීමටත්, සුදුසු යැයි හැඟෙන තීරණයක් ගැනීමටත් කාලය ලබාගත හැකිය.
මතක තබාගත යුතු කරුණු කිහිපයක් මෙන්න:
- මොහොතක් නැවතී සිතා බැලීමට ඔබට ඉඩ දෙන්න. ඉල්ලීමකට වහාම පිළිතුරු දීමට අවශ්‍ය නැත. “මට ඒ ගැන ටිකක් හිතන්න දෙන්න” යැයි පැවසීමෙන් තීරණයක් ගැනීමට ඔබට කාලය ලබාගත හැකිය.
- ඔබට පහසු දේ හඳුනාගන්න. ඔබ යම් දෙයකට සහභාගී වීමට ඇත්තටම කැමතිද, නැතිනම් එකඟ වීමට පීඩනයක් දැනෙනවාද යන්න සලකා බලන්න.
- සරලව අදහස් ප්‍රකාශ කරන්න. “බැහැ, ස්තූතියි”, “මට ඒ ගැන පහසුවක් නැහැ” හෝ “මට ටිකක් තනිව ඉන්න අවශ්‍යයි” යැයි පැවසිය හැකිය.
- සීමාවන් වෙනස් විය හැකි බව මතක තබාගන්න. මීට පෙර ඔබට පහසු වූ දෙයක් අද ඔබට නොගැළපෙන්නට පුළුවන.
- අවශ්‍ය නම් සහාය ලබාගන්න. විශේෂයෙන්ම කෙනෙකු ඔබේ සීමාවන් නැවත නැවතත් නොසලකා හරින්නේ නම්, ඔබ විශ්වාස කරන කෙනෙකු හෝ සුදුසු සහාය සේවාවක් සමඟ කතා කිරීමෙන් ඔබට ඇති විකල්ප ගැන සිතා බැලීමට හැකි වේ.
මේ සියල්ල සෑම විටම නිවැරදිව කිරීමට ඔබට අවශ්‍ය නැත. ඔබේ තීරණවලට සැමවිටම ගරු නොකළ සබඳතාවලදී, ඔබේ සීමාවන් හඳුනාගෙන ඒවා ප්‍රකාශ කිරීමට ඉගෙන ගැනීම සඳහා කාලයක් ගත විය හැකිය.
ඔබට සහාය අවශ්‍ය වූ විට
කෙනෙකු නැවත නැවතත් ඔබේ සීමාවන් නොසලකා හරින්නේ නම්, ඔබ අකමැති දේවල් කිරීමට බලපෑම් කරන්නේ නම් හෝ ඔබට අනාරක්ෂිත බවක් දැනෙන්නට සලස්වන්නේ නම්, ඔබේ ගැටලු බැරෑරුම්ව සැලකීමට ඔබට අයිතියක් ඇත. තොරතුරු හෝ සහාය ලබාගැනීමට පෙර තත්ත්වය ශාරීරික ප්‍රචණ්ඩත්වයක් දක්වා වර්ධනය වන තෙක් බලා සිටීමට අවශ්‍ය නැත.
SafeHerSpace යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ලිංගික සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය මත පදනම් වූ ප්‍රචණ්ඩත්වයට (SGBV) මුහුණ දුන් පුද්ගලයන්ට විශ්වාසදායක තොරතුරු, සහාය සේවා සහ සුවය ලබාගැනීමට උපකාරී වන සම්පත් වෙත ළඟා වීමට සහාය වන භාෂා කිහිපයකින් තොරතුරු ලබාදෙන වේදිකාවකි. ඔබට සුදුසු වේගයකින්, සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවලින් ලබාගත හැකි සහාය විකල්ප පිළිබඳ තොරතුරු සොයාගැනීම පහසු කිරීම අපගේ අරමුණයි.
ඔබේ සීමාවන්ට සවන් දීම යනු ආත්මාර්ථකාමී වීම හෝ අන් අයව ඔබෙන් ඈත් කිරීම නොවේ. එයින් අදහස් වන්නේ ඔබේ පහසුව, පෞද්ගලිකත්වය, තේරීම් සහ ආරක්ෂාව ද වැදගත් බව පිළිගැනීමයි. “බැහැ” යැයි පැවසීමට ඔබට අයිතියක් ඇත. ඔබේ තීරණය වෙනස් කිරීමට ද ඔබට අයිතියක් ඇත. ඔබේ සීමාවන්ට ගරු කළ යුතු බව පිළිගැනීමට පෙර ඒවා සාධාරණ බව ඔප්පු කිරීමට ඔබට අවශ්‍ය නැත.